Teoría das ideas.

Texto 1/

- A realidade en sí, de cuio ser damos razón nas nosas preguntas e respostas, ¿presentase sempre do mesmo modo e en idéntico estado, ou cada vez de xeito distinto? O igual en sí, a beleza en sí, cada unha das realidades en sí, o ser ¿admite algún tipo de cambio? ¿ou constantemente cada unha de esas realidades que teñen en sí e a respeito de si mesmas unha única forma, sempre se presentan de idéntico modo e en idéntico estado,e nunca, en ningún intre e de ningún modo, admiten cambio algún?.

- Necesario é, Sócrates – respostou Cebes-, que se presente en idéntico modo e en idéntico estado.

- ¿E qué ocorre coa multiplicidade das cousas belas, coma por exemplo, homes, cabalos, mantos ou demáis cousas, calesqueira que sexan, que teñen esa cualidade, ou que son iguais ou con todas aquelas, en suma, que reciben o mesmo nome que esas realidades? ¿Acaso se presentan en idéntico estado, ou todo o contrario que aquelas, non se presentan nunca en idéntico estado, nen consigo mesmas nen entre sí?.

- Así ocurre con estas cousas – respondeu Cebes-; nunca se presentan do mesmo modo.

- E a estas últimas cousas, ¿Non se lles pode tocar e ver e percibir cos demáis sentidos, mentras que ás que sempre se atopan no mesmo estado é imposible aprehendelas con outro organo que non sexa a aprehensión da intelixencia, posto que son invisibles e non se poden percibir coa vista?.

- Completamente certo é o que dis – respondeu Cebes.

- ¿Queres que admitamos – proseguiu Sócrates- duas especies de realidades, unha visible e a outra invisible?.

- Admitámolo.

- ¿E que a invisible sempre se atopa no mesmo estado, mentras que a visible nunca o está?.

- Admitamos tamén esto – Respondeu Cebes. (Fedón, 78d).

Texto 2 /

¿Cómo, entón, podería ter algunha existencia aquelo que nunca se mantén igual?… Pero é máis, tampouco podería ser coñecido por ninguén. Pois, no instante mesmo en que se acercara quen vai a coñecelo, convertiríase noutra cousa distinta, de forma que non podería coñecerse qué cousa é ou cómo é. Ningunha clase de coñecemento coñece cando o seu obxecto non é de ningunha maneira. (Crátilo 440 A).

Texto 3 /

Sócrates: – ¡Vaia! Vexamos entón, Hermóxenes, se tamén che parece que sucede así cos seres: que a súa esencia é distinta para cada individuo como mantiña Protágoras ao decir que “O home é a medida de todas as cousas” (no sentido, sen duda, de que tal como mem parecen a min as cousas, así son para min, e tal e como che parecen a ti así son para ti), ou se crees que os seres teñen unha certa consistencia na súa propia esencia.

[…]

¿Entón é posible que uns sexamos sensatos e outros insensatos, se Protágoras dixo a verdade e a verdae é que, tal e como a un lle parecen as cousas así son?.

Hermóxenes – De ningunha maneira.

Sócrates: – Ésta é, polo menos, a túa firme creencia: que se existe a sensatez e a insensatez, non é en absoluto posible que Protágoras dixera a verdade. Pois, en realidade, un non sería máis sensato que outro se o que a cada un lle parece é a verdade para cada un.

[…]

Por conseguinte […] é evidente que as cousas poseen un ser propio consistente. Non teñen relación nen dependencia con nós nen se deixan arrastrar arriba e abaixo por obra da nosa imaxinación, senón que son en sí e con relación ao seu propio ser conforme á súa natureza. (Crátilo 385 E– 386 E)

Teoría do coñecimento.

A teoría da reminiscencia no Menón.

 

Texto 4/

Argumento da razón perguiceira.

MENÓN. ¿E qué medio adoptarás, Sócrates, para indagar o que de ningunha maneira coñeces? ¿Qué principio te guiará na indagación de cousas que ignoras absolutamente? E ainda cando chegases a encontrar a virtude (isto é o que estaban tentando definir Sócrates e Menón) , ¿cómo a recoñecerías, non tendoa nunca coñecido?

SÓCRATES. Comprendo o que queres decir, Menón. Mira ahora qué fecundo en cuestións é o tema que acabas de sentar. Non é posible ao home indagar o que sabe, nen o que non sabe. Non indagará o que sabe, porque xa o sabe, e, polo mesmo, non ten necesidade de indagar; nen indagará o que non sabe, pola razón de que non sabe o que hai de indagar.

 

Texto 5/

Mito das reencarnacións da alma.

MENÓN. ¿Non che parece verdadeiro ese razoamento, Sócrates?

SÓCRATES. De ningunha maneira.

MENÓN. ¿Dirásme por qué?

SÓCRATES. Sí, porque eu escoitei falar a homes e mulleres hábiles nas cousas divinas.

MENÓN. ¿Qué din?

SÓCRATES. Cousas verdadeiras e belas, ao meu entender.

MENÓN. ¿Pero, qué din e quen son esas persoas?

SÓCRATES. En canto ás persoas, son sacerdotes e sacerdotisas, que se propuxeron dar razón dos obxetos concernentes ao seu ministerio. É Píndaro e son outros moitos poetas… Isto é o que eles din, examina se os seus razoamentos che parecen verdadeiros.

«Din que a alma humana é inmortal; que tan pronto desaparece, que é o que chaman morrer, como reaparece, pero que non perece xamáis … Así pois, para a alma, sendo inmortal, renacendo á vida moitas veces, e vendo todo o que pasa, tanto nésta coma na outra, non hai nada que ela non aprendera. Por esta razón, non é extraño que, respecto á virtude, e a todo o demáis, esté en estado de lembrar o que xa ten sabido. Porque, como todo se liga na natureza e a alma todo o aprendeu, pode, lembrando unha soia cousa, ao cal os homes chaman aprender, atopar en sí mesma todo o demáis, con tal que teña valor e que non se canse nas suas indagacións. En efecto, todo o que se chama buscar e aprender non é outra cousa que recordar. Ninguna fe debe darse ao tema, fecundo en cuestións, que propuxeches antes; porque só serve para enxendrar en nos

a perguiza, e non é cousa agradable dar oídos só a hombres perguiceiros. A miña doctrina, polo contrario, fainos laboriosos e inventivos.

 

Texto 6/

Pasaxe do escravo.

SÓCRATES. Repara ahora cómo, partindo de esta duda, vai descubrir a solución (A pregunta que se plantexa ao escravo é ¿a partir de qué liña se forma un cadrado de superficie dobre que a dun dado?), indagando conmigo; inda que eu non farei máis ca interrogalo, sen ensinarlle nada. Observa ben por se chegas a sorprenderme enseñándolle ou explicándolle algo, nunha palabra, facendo outra cousa que preguntarlle o que pensa.

Tí, escravo, dime: ¿este espacio, non é de catro pes? ¿Comprendes?

ESCRAVO. –Sí.

SÓCRATES. ¿Non pode engadirselle este outro espacio que é igual?

ESCRAVO. – Sí.

SÓCRATES. ¿e este terceiro, igual aos outros dous?

ESCRAVO. Sí.

SÓCRATES. –Para completar o cadro, ¿non podremos, en fin, colocar este outro neste ángulo?

ESCRAVO. Sen duda.

SÓCRATES. ¿Non resultan así catro espacios iguais entre sí?

ESCRAVO. Sí.

SÓCRATES. –Pero, ¿qué é todo ese espacio, respecto de este outro? (Ao primeiro cadrado)

ESCRAVO. É cuádruplo.

SÓCRATES. Pero o que necesitábamos era formar un dobre; ¿non te acordas?

ESCRAVO. Sí.

SÓCRATES. Esta líña, que vai de un ángulo a outro, non corta en dous cada un de estes espacios?

ESCRAVO. Sí.

SÓCRATES. ¿Non ves aquí catro líñas iguais que encerran este espacio?

ESCRAVO. É certo.

SÓCRATES. Mira cal á a magnitude deste espacio.

ESCRAVO. Non o vexo.

SÓCRATES. ¿Non separou cada líña das anteditas, pola mitade cada un destes catro espacios?

ESCRAVO. Sí.

SÓCRATES. ¿Cántos espacios semellantes aparecen néste?

ESCRAVO. Catro. (No cadrado grande)

SÓCRATES. ¿E naquél?

ESCRAVO. Dous. (No formado polas catro diagonais)

SÓCRATES. ¿En qué relación está catro con dous?

ESCRAVO. É dobre.

SÓCRATES. ¿Con qué líña está formado?

ESCRAVO. Con esta.

SÓCRATES. Os sofistas chaman a esta líña diámetro. E así, supoñendo que sexa éste o seu nome, o espacio doble, escravo de Menón, formarase, como dis, co diámetro.

ESCRAVO. Verdadeiramente sí, Sócrates.

SÓCRATES. ¿Qué che parece, Menón? ¿Deu algunha resposta que non sexa sua?

MENÓN. Non, falou sempre pola súa conta.

SÓCRATES. Sen embargo, como dixemos antes, él non o sabía.

MENÓN. Dis verdade.

SÓCRATES. ¿Estes pensamentos estaban nel ou non estaban?

MENÓN. Estaban.

SÓCRATES. O que ignora, ten, polo tanto, en sí mesmo, opinións verdadeiras relativas ao mesmo que ignora.

MENÓN. Ao parecer.

SÓCRATES. Estas opinións chegan a despertarse, coma nun soño, e se se lle interroga, moitas veces e de diversas maneiras, sobre os mesmos obxetos, ¿crees que, ao fin, no se adquirirá un coñecemento que será o máis exacto posible?

MENÓN. É verosímil.

SÓCRATES. De esta maneira saberá, sen haber aprendido de ninguén, por medio de simples preguntas e sacando así a ciencia do seu propio fondo.

MENÓN. Sí.

SÓCRATES. ¿Pero, sacar a ciencia do seu propio fondo non é lembrar?